Nawigacja

"Janosik" - reż. L.J.Siakeľ

Od wielu lat staram się wyszukiwać książki, filmy, płyty muzyczne według jednej, prostej zasady, a mianowicie uwielbiam na zmianę czytać, słuchać i oglądać rzeczy nowe i stare. Dzięki czemu nie zamykam się tylko w historii, ani nie ograniczam do nowości. Czasami jedna lektura pociąga za sobą inną, jakaś nowa rzecz narzuca potrzebę sięgnięcia do źródeł, zaś źródła sugerują, by dostrzec, co się z nich wylało, gdzie i jak szeroko.

W ostatni czwartek, tj. 12.10.2017 skorzystałem zatem z radością z zaproszenia Instytutu Słowackiego w Warszawie, by obejrzeć jeden z najstarszych filmów słowackich, który oczywiście musiał być o Janosiku. Film powstał w 1921 roku na Słowacji, ale za pieniądze słowackich emigrantów w USA. Czwórka prowodyrów z Tatra Film Corporation dotarła na Słowację, gdzie rozpoczęto zdjęcia i - jak się okazało - braki finansowe łatano zastępując profesjonalnych aktorów przez okoliczną ludność. I kto wie, czy akurat to pozorne niedociągnięcie nie wyszło filmowi na dobre. Bo nie jest trudno sobie wyobrazić, że w takim miejscu czas właściwie się zatrzymał. Jestem wręcz pewien, w tamtym regionie niewiele się zmieniło od czasów Janosikowej aktywności. Dzięki czemu nie tylko można było zaoszczędzić na scenografii i kostiumach, ale film nabrał większej autentyczności. Oczywiście są widoczne ingerencje filmowców, ale nie zmienia to faktu, że tak otoczenie, jak i ludzie są niezwykle autentyczni, prawdziwi, nie skażeni dobrami cywilizacji.

Reżyserem filmu był Słowak, Ludovít Jaroslav Siakeľ, zdjęcia kręcił jego brat Daniel Siakeľ oraz Oldřich Beneš. W głównej roli Janosika wystąpił czeski aktor Theodor Pištěk, ale już jego ukochaną Anię zagrała dziewczyna z okolicy - Mária Fábryová. Aktorsko jest jak to w niemym kinie, bardzo teatralnie, ale mimo oczywistej teatralności ruchów, gestów, mimiki twarzy, człowiek wchodzi w niego z pełnym zaangażowaniem. Bardzo autentycznie wypadają bohaterowie drugiego planu, jak ksiądz (František Horlivý) i ci, których postępowanie zmusiło Janosika do zrzucenia sutanny i przyłączenia się do zbójników, tj. okolicznego pana Szandora (Vladimír Šrámek) oraz jego sąsiada barona Révaya (Miloslav Schmidt).

Opowieść o Janosiku oparta została na dramacie Jiřiego Mahena, ale warto zwrócić uwagę na dość oryginalnie stworzony scenariusz, autorstwa Ludovít Jaroslav Siakeľ i Jozef Žák-Marušiak, który nie skupia się od razu na opowieści o zbójniku, ale zaczyna w czasach współczesnych filmującym. Otóż trójka turystów trafia do bacówki. Stary baca zauważa, że twarzy jednego z przybyszów przypomina mu twarz Janosika, po czym zaczyna opowiadać historię tego słynnego zbójnika.

Samej historii przypominać zapewne nie trzeba. Młody Janosik, szykowany do stanu kapłańskiego wraca do rodzinnej wioski, gdzie panuje głód, gdzie chłopi całe dnie pracują właściwie na rzecz pana. Młodzian zastaje w chacie zrozpaczonego ojca i zwłoki matki. Jego rozpacz nad śmiercią rodzicielki zostaje przerwana przez jednego z sąsiadów, który informuje go, że jego ojciec został pobity na śmierć z tego powodu, że zamiast przyjść do pracy, spędził dzień nad zwłokami żony (swoją drogą, z usta Szandora padają dość mocne słowa, które mniej więcej brzmiały tak: „przecież ci nie wyjdzie z trumny, możesz pracować”). Janosik przybywa do kasztelu, wdaje się w walkę słowno - fizyczną z Szandorem, po czym musi uciekać w góry, bo wiadomo, że taka zniewaga nie zostanie mu nigdy wybaczona. A potem jest już zbójowanie, schowanie Ani u „farara”, odbieranie bogatym i dawanie biednym, wreszcie akcja wojsk żupana przeciwko zbójnikom zakończona rozbiciem grupy i śmiercią Janosika (powieszenie za „poślednie ziobro”).

Przypomniałem krótko tę historię, bo jest bardzo dobrze znana, opowiedziana była wiele razy i w różnych formach. W naszym kraju są znane są jej dwie wersje filmowe (Jerzego Passendorfera z 1973/1974 oraz wersja Agnieszki Holland i Kasi Adamik z 2009 roku). Oczywiście były jeszcze inne wersje czechosłowackie.

Film jest oczywiście niemy, przerywany nielicznymi zresztą tablicami z napisami. Niestety oglądana przez nas wersja językowa była robiona na Słowacji i zawierała cała masę błędów, przy czym film bardzo dobrze by się oglądało i bez napisów. Film został zrekonstruowany w 1975 roku (Ivan Rumanovský), zyskał też wtedy oprawę muzyczną (Jozef Malovec). W 1995 roku film ten został wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO.

Ray

Notka o filmie:



Tytuł: Janosik

Tytuł oryginalny: Jánošík

Reżyseria: Ludovít Jaroslav Siakeľ

Scenariusz: Ludovít Jaroslav Siakeľ, Jozef Žák-Marušiak

Produkcja: Czechosłowacja

Rok emisji: 1921

Gatunek: dramat

Obsada: Theodor Pištěk, Mária Fábryová, František Horlivý, Ludvík Husek, Miroslav Schmidt, Karel Fiala, Vladimír Šrámek



55 czytań